Burgerparlementen

Burgerparlementen

We leven in een tijd waarin het oude wil vertrekken, maar het nieuwe nog niet is geboren. Het gaat daarbij niet alleen om de energietransitie en de overgang van een lineaire naar een circulaire economie, maar ook om de democratie. Onze democratie staat onder druk en zou wel eens heel wat minder toekomstvast kunnen zijn dan we denken. Dit niet vanwege een gebrek aan inzet en kwaliteit van hen die de democratie dragen, maar omdat een dominant op hiërarchie gebaseerde systeem van besluitvorming niet meer past in een geglobaliseerde samenleving met horizontale gezagsverhoudingen.

Wat niet wil zeggen dat we denken dat democratie het kan stellen zonder hiërarchie. Maar wat wél wil zeggen dat we de horizontale component van onze democratie moeten versterken om te voorkomen dat overheden en burgers elkaar kwijt raken in een zichzelf voedende cyclus van onderling wantrouwen. Daarom zijn onze voorstellen niet gericht op herziening van de instituties en procedures van onze representatieve democratie, maar zijn ze bedoeld om die instituties en procedures aan te vullen en te verrijken met een nieuw fenomeen: “burgerparlementen”.

Een burgerparlement is een initiatief van, en wordt geleid door, burgers, al spreekt het voor zich dat overheden de vorming van een burgerparlement kunnen stimuleren. Een burgerparlement is ad hoc en dus tijdelijk en het houdt zich bezig met één bepaalde maatschappelijke kwestie. En dit vanuit een lange termijn perspectief, los van de waan van de dag. Burgerparlementen kunnen dus landelijk, regionaal, provinciaal of lokaal zijn. En het zijn geen vrijblijvende debating clubs, maar qua opzet en werkwijze gericht op het ontwikkelen van voorstellen met meetbare impact op de besluitvorming van formele bestuursorganen als gemeenteraden, provinciale staten en de Tweede Kamer.

Kern vn onze voorstellen is niet dat er zo af en toe eens een burgerparlement wordt georganiseerd dat soms wel of soms niet wat oplevert. Integendeel: doel van onze voorstellen is juist te bereiken dat burgerparlementen een vast en erkend onderdeel worden van onze democratie, niet – het zij herhaald – in plaats van de instituties en procedures van onze representatieve democratie, maar juist als aanvulling en verrijking daarvan. Burgerparlementen moeten deel worden van het systeem en geen vrijblijvend “speeltje” zijn van politici, bestuurders of burgers.

Daarom moeten er kwaliteitseisen gesteld worden aan burgerparlementen en moet er een systeem komen om toe te zien op de naleving van die eisen. Pas als dat het geval is, is een burgerparlement een “BurgerParlement” (gedeponeerde merknaam). Qua werkwijze stellen we voor uit te gaan van een (gemodificeerd) jury-model, dat wil zeggen: professionals presenteren de kennis en informatie die de “parlementariërs” nodig hebben om geïnformeerd met elkaar in debat te gaan en om uiteindelijk tot weloverwogen besluiten te komen. Naast een eigen projectorganisatie heeft elk burgerparlement dus ook een expert- en een klankbordgroep om de leden op vlieghoogte te brengen.

Eén ding is cruciaal: burgerparlementen worden samengesteld op basis van loting, dat wil zeggen: via loting wordt er een pool gevormd en uit die pool wordt in een aantal stappen een zo representatief mogelijk parlement samengesteld. Burgerparlementen mogen niet bemenst worden vanuit een politieke of intellectuele elite van vrijwilligers want dan falen ze in hun meest essentiële missie: horizontaliseren van democratische besluitvorming en versterken van de band tussen overheid en burgers.

Want één ding staat vast: die band is conditio sine qua non voor een toekomstvaste democratie.